Συνέντευξη Προέδρου ΕΞΡ Γιάννη Παπαβασιλείου στο "Χρήμα & Τουρισμός"
Ενότητα 1: Η εικόνα της Ρόδου σήμερα
Πώς εξελίσσεται η φετινή τουριστική περίοδος στη Ρόδο; Επιβεβαιώνονται οι
προσδοκίες της αγοράς; Η Ρόδος παραμένει ένας από τους πιο ώριμους και
ισχυρούς προορισμούς της χώρας. Πού βρίσκεται σήμερα σε σχέση με τον
διεθνή ανταγωνισμό; Υπάρχει ανησυχία ότι το μοντέλο της Ρόδου έχει φτάσει
στα όριά του;
Η φετινή τουριστική περίοδος ξεκίνησε ομαλά και, μέχρι στιγμής, εξελίσσεται χωρίς
ιδιαίτερες αναταράξεις. Δεν έχουμε ουσιαστικές ακυρώσεις στα ξενοδοχεία, κάτι που είναι
πολύ σημαντικό και επιβεβαιώνει ότι η Ρόδος εξακολουθεί να αποτελεί έναν σταθερό και
αξιόπιστο προορισμό στις επιλογές των επισκεπτών. Από την άλλη πλευρά, θα έλεγα ότι
υπάρχει μια συγκρατημένη αισιοδοξία, γιατί το διεθνές περιβάλλον παραμένει ασταθές και
αυτό επηρεάζει τη συμπεριφορά των ταξιδιωτών.
Η Ρόδος είναι ένας ώριμος προορισμός με πολύ ισχυρό brand, κάτι που της δίνει ένα
σημαντικό πλεονέκτημα στον διεθνή ανταγωνισμό. Ωστόσο, ο ανταγωνισμός έχει ενταθεί
και είναι πλέον πολύ πιο οργανωμένος και επιθετικός, είτε σε επίπεδο τιμών είτε σε
επίπεδο πολιτικών στήριξης από τα κράτη.
Δεν θεωρώ ότι το μοντέλο της Ρόδου έχει φτάσει στα όριά του, αλλά είναι σαφές ότι
χρειάζεται προσαρμογή. Η συζήτηση δεν είναι να κυνηγάμε συνεχώς νέα ρεκόρ, αλλά να
διασφαλίσουμε μια ισορροπημένη ανάπτυξη που θα είναι βιώσιμη και για τις επιχειρήσεις
και για τον προορισμό συνολικά.
Ενότητα 2: Ζήτηση και αγορές
Ποιες αγορές εμφανίζουν τη μεγαλύτερη δυναμική για τη Ρόδο φέτος;
Υπάρχουν ενδείξεις αλλαγής στο προφίλ των επισκεπτών; Πόσο εξαρτημένος
παραμένει ο προορισμός από συγκεκριμένες αγορές και πόσο επικίνδυνο είναι
αυτό;
Οι βασικές μας αγορές, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, παραμένουν σταθερές
και συνεχίζουν να στηρίζουν τον προορισμό. Παράλληλα, βλέπουμε θετικά σημάδια και
από άλλες ευρωπαϊκές αγορές, γεγονός που δείχνει ότι η Ρόδος διατηρεί την ελκυστικότητά
της.
Αυτό που έχει αλλάξει, όμως, είναι η συμπεριφορά του επισκέπτη. Ο κόσμος εξακολουθεί
να ταξιδεύει, αλλά είναι πιο προσεκτικός: περιορίζει τη διάρκεια των διακοπών του ή
προσαρμόζει τις επιλογές του με βάση το διαθέσιμο εισόδημα. Αυτό είναι μια
πραγματικότητα που πρέπει να λάβουμε υπόψη.
Η εξάρτηση από συγκεκριμένες αγορές παραμένει ένα ζήτημα. Το έχουμε δει πολλές φορές
στο παρελθόν, όταν εξωτερικοί παράγοντες επηρεάζουν συγκεκριμένες χώρες και κατ’
επέκταση τη ζήτηση. Γι’ αυτό είναι σημαντικό να υπάρχει σταδιακή διεύρυνση του
μείγματος αγορών, ώστε ο προορισμός να είναι πιο ανθεκτικός.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Ένωση Ξενοδόχων Ρόδου έχει καταβάλει τα τελευταία χρόνια
σοβαρές προσπάθειες για άνοιγμα σε νέες αγορές, όπως η τουρκική, οι οποίες ήδη
αρχίζουν να αποδίδουν. Αντίστοιχες πρωτοβουλίες για περαιτέρω διεύρυνση των αγορών
είναι αναγκαίες και η Ένωση τις στηρίζει ενεργά, καθώς αποτελούν βασικό στοιχείο για τη
θωράκιση και τη βιώσιμη ανάπτυξη του προορισμού.
Ενότητα 3: Τιμές, κόστη και κερδοφορία
Τα έσοδα αυξάνονται, αλλά αυξάνεται και το κόστος. Πού βρίσκεται σήμερα
η ισορροπία για τους ξενοδόχους; Ποια είναι η μεγαλύτερη πίεση: ενέργεια,
εργατικό κόστος ή φορολογία; Είναι βιώσιμο το σημερινό μοντέλο
λειτουργίας για τις επιχειρήσεις;
Το βασικό θέμα σήμερα δεν είναι η ζήτηση – η ζήτηση υπάρχει. Το πρόβλημα είναι το
κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, το οποίο έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία
χρόνια.
Η ενέργεια, τα τρόφιμα, το εργατικό κόστος και η φορολογία δημιουργούν ένα πολύ
πιεστικό περιβάλλον. Και το σημαντικό είναι ότι οι ξενοδόχοι δεν μπορούν να μετακυλίσουν
εύκολα αυτές τις αυξήσεις στις τιμές, γιατί οι συμφωνίες με τους tour operators έχουν γίνει
μήνες πριν.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να πιέζονται τα περιθώρια κέρδους και σε πολλές περιπτώσεις να
τίθεται θέμα βιωσιμότητας, ιδιαίτερα για μικρότερες επιχειρήσεις. Υπάρχει επίσης μια
γενικότερη αίσθηση ότι ο κλάδος επιβαρύνεται συνεχώς, με φόρους και πρόσθετα κόστη,
χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη στήριξη.
Το μοντέλο λειτουργεί, αλλά για να συνεχίσει να λειτουργεί χρειάζονται παρεμβάσεις που
θα μειώσουν το κόστος και θα ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα.
Ενότητα 4: Υποδομές και φέρουσα ικανότητα
Η Ρόδος δέχεται μεγάλο όγκο επισκεπτών. Υπάρχει ζήτημα φέρουσας
ικανότητας; Ποιες είναι οι μεγαλύτερες ελλείψεις σε υποδομές σήμερα;
Υπάρχει ουσιαστικός σχεδιασμός για τη διαχείριση της αυξημένης
τουριστικής ροής;
Η Ρόδος δέχεται έναν πολύ μεγάλο αριθμό επισκεπτών και αυτό από μόνο του δεν είναι
πρόβλημα. Το κρίσιμο ζήτημα είναι κατά πόσο το νησί είναι επαρκώς προετοιμασμένο, σε
επίπεδο υποδομών και οργάνωσης, για να διαχειριστεί αυτόν τον όγκο με βιώσιμο τρόπο.
Σε αρκετές περιπτώσεις υπάρχουν ελλείψεις σε βασικές υποδομές, όπως το οδικό δίκτυο, η
κυκλοφορία, η διαχείριση των απορριμμάτων και γενικότερα οι δημόσιες υπηρεσίες. Και
πολλές φορές, κάθε χρόνο, επανέρχονται τα ίδια ζητήματα χωρίς να προχωρούν με την
ταχύτητα που θα έπρεπε. Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για τη φέρουσα ικανότητα συνδέεται άμεσα και με το
χωροταξικό του τουρισμού. Το υπό διαμόρφωση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο κινείται προς
τη σωστή κατεύθυνση, όμως απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή στην εφαρμογή του, ώστε να
μην προκύψουν πρόσθετοι περιορισμοί που θα λειτουργήσουν αποτρεπτικά για νέες
επενδύσεις.
Πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι στη Ρόδο υπάρχουν ήδη σημαντικοί αντικειμενικοί
περιορισμοί – όπως η οικοδομησιμότητα, η μικροϊδιοκτησία, οι περιοχές Natura, οι δασικές
και αρχαιολογικές ζώνες – που περιορίζουν στην πράξη τη δυνατότητα ανάπτυξης. Είναι
χαρακτηριστικό ότι τα τελευταία χρόνια η δημιουργία νέων ξενοδοχειακών μονάδων είναι
εξαιρετικά περιορισμένη.
Την ίδια στιγμή, η βραχυχρόνια μίσθωση αναπτύσσεται με ταχείς και σε μεγάλο βαθμό
ανεξέλεγκτους ρυθμούς, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις τόσο στη φέρουσα ικανότητα
όσο και στην καθημερινότητα του νησιού, ιδιαίτερα στο ζήτημα της στέγασης εργαζομένων.
Σε αυτό το πλαίσιο, έχουμε προτείνει τη θέσπιση ενός ανώτατου ορίου ανάπτυξης για τη
βραχυχρόνια μίσθωση, της τάξεως του 20% σε σχέση με τις κλίνες των νόμιμων
τουριστικώνκαταλυμάτων, ώστε να υπάρξει μια ισορροπία και να προστατευτεί η
βιωσιμότητα του.
Ενότητα 5: Κρίσεις και ανθεκτικότητα
Η Ρόδος έχει δοκιμαστεί τα τελευταία χρόνια από κρίσεις (πυρκαγιές, ακραία
φαινόμενα). Πόσο ανθεκτικός είναι ο προορισμός; Υπάρχει σήμερα καλύτερη
προετοιμασία σε σχέση με το παρελθόν; Πόσο επηρεάζουν τέτοια γεγονότα
την εικόνα του προορισμού στο εξωτερικό;
Τα τελευταία χρόνια η Ρόδος έχει βρεθεί αντιμέτωπη με σημαντικές κρίσεις, αλλά έχει
αποδείξει στην πράξη ότι είναι ένας ανθεκτικός προορισμός. Καταφέρνει να επανέρχεται
γρήγορα και να διατηρεί τη θέση της στις διεθνείς αγορές.
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ισχυρό brand, αλλά και στην εμπειρία των ανθρώπων
του τουρισμού στο νησί.
Από την άλλη πλευρά, δεν πρέπει να υποτιμούμε τις επιπτώσεις τέτοιων γεγονότων.
Επηρεάζουν την εικόνα του προορισμού και δημιουργούν αβεβαιότητα, έστω και
προσωρινά. Γι’ αυτό χρειάζεται καλύτερη προετοιμασία, συντονισμός και πρόληψη.
Ενότητα 6: Ανθρώπινο δυναμικό
Το πρόβλημα έλλειψης προσωπικού παραμένει έντονο. Ποια είναι η
κατάσταση στη Ρόδο; Υπάρχουν λύσεις ή το πρόβλημα είναι πλέον δομικό;
Πώς μπορεί να γίνει ξανά ελκυστικός ο κλάδος για τους εργαζόμενους;
Το ζήτημα του ανθρώπινου δυναμικού είναι ίσως το πιο κρίσιμο για το μέλλον του
τουρισμού. Η έλλειψη προσωπικού είναι έντονη και σε μεγάλο βαθμό έχει πλέον δομικά
χαρακτηριστικά.
Δεν είναι μόνο θέμα αριθμών. Είναι θέμα συνθηκών εργασίας, κόστους διαβίωσης και
συνολικής αντίληψης για τον κλάδο.
Από την άλλη πλευρά, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι στη Ρόδο υπάρχει μια μακρά
παράδοση συνεργασίας μεταξύ εργαζομένων και επιχειρήσεων. Οι τοπικές κλαδικές
συμβάσεις εργασίας που υπογράφονται εδώ και χρόνια αποτελούν ένα θετικό παράδειγμα,
καθώς διασφαλίζουν εργασιακή ειρήνη και ένα σταθερό πλαίσιο συνεργασίας προς όφελος
και των εργαζομένων και των επιχειρήσεων.
Η επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου είναι καθοριστική. Αν καταφέρουμε να
λειτουργούμε περισσότερους μήνες, μπορούμε να προσφέρουμε πιο σταθερές θέσεις
εργασίας και να κρατήσουμε εργαζόμενους στον προορισμό. Αυτό είναι κλειδί για τη λύση
του προβλήματος.
Ενότητα 7: Το μέλλον του προορισμού
Ποιο είναι το επόμενο βήμα για τη Ρόδο; Αναβάθμιση ή αναδιάρθρωση;
Μπορεί η Ρόδος να μεταβεί σε μοντέλο υψηλότερης αξίας χωρίς να χάσει
όγκο; Ποιοι τομείς μπορούν να διαφοροποιήσουν το προϊόν (π.χ. πολιτισμός,
εμπειρίες, θεματικός τουρισμός);
Το μέλλον της Ρόδου δεν είναι να κυνηγά συνεχώς μεγαλύτερους αριθμούς. Είναι να
πετύχει μια ισορροπία.
Η Ρόδος θα παραμείνει ένας μαζικός προορισμός – και αυτό είναι στοιχείο της ταυτότητάς
της. Δεν μπορούμε ούτε πρέπει να απευθυνθούμε μόνο σε τουρίστες υψηλού εισοδήματος.
Ο τουρισμός είναι πολυεπίπεδος και πρέπει να υπάρχει χώρος για όλους.
Από εκεί και πέρα, η πρόκληση είναι η ποιοτική αναβάθμιση του προϊόντος. Μέσα από
εμπειρίες, πολιτισμό, γαστρονομία και θεματικές μορφές τουρισμού, μπορούμε να
αυξήσουμε την αξία του τουρισμού, χωρίς να χάνουμε τον όγκο.
Και βεβαίως, το μεγάλο στοίχημα παραμένει η επιμήκυνση της σεζόν.
Ενότητα 8: Πολιτική και τουρισμός
Υπάρχει επαρκής στήριξη από την Πολιτεία προς τους προορισμούς πρώτης
γραμμής; Ποια είναι η βασική παρέμβαση που χρειάζεται άμεσα η Ρόδος;
Πόσο αποτελεσματικός είναι ο συντονισμός μεταξύ κράτους και τοπικών
φορέων; Πως κρίνετε την παρουσία της Περιφέρειας και του Δήμου;
Οι προορισμοί πρώτης γραμμής, όπως η Ρόδος, χρειάζονται πιο ουσιαστική και στοχευμένη
στήριξη από την Πολιτεία.
Το βασικό ζήτημα είναι η ανταγωνιστικότητα, η οποία συνδέεται άμεσα με το συνολικό
κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Σε αυτό το πλαίσιο, η επαναφορά των μειωμένων
συντελεστών Φ.Π.Α. στα νησιά, και ειδικά στη Ρόδο, αποτελεί ένα κρίσιμο αναπτυξιακό
εργαλείο. Δεν είναι ένα απλό φορολογικό μέτρο· είναι μια παρέμβαση που μπορεί να ισοσταθμίσει το αυξημένο μεταφορικό κόστος και τις επιβαρύνσεις που απορρέουν από τη
γεωγραφική θέση του νησιού. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για ανταγωνιστικότητα, πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη τις
ιδιαιτερότητες των νησιωτικών προορισμών και να διαμορφώνουμε πολιτικές που να τις
καλύπτουν.
Παράλληλα, χρειάζεται καλύτερος συντονισμός μεταξύ όλων των εμπλεκόμενων φορέων
και κυρίως ταχύτητα στην υλοποίηση των έργων. Δεν αρκεί να υπάρχει σχεδιασμός –
πρέπει να βλέπουμε και αποτέλεσμα στην πράξη.
Αναγνωρίζουμε ότι και η Περιφέρεια και ο Δήμος αγωνίζονται για το καλό και την ανάπτυξη
του τόπου. Υπάρχουν όμως επικαλύψεις αρμοδιοτήτων και ένας καλύτερος συντονισμός θα
διευκόλυνε σημαντικά την πορεία των έργων.
Η Ένωση Ξενοδόχων Ρόδου διατηρεί άριστες σχέσεις και με τις δύο πλευρές, όπως οφείλει.
Ενότητα 9: Προσωπικές ερωτήσεις
Τι σας ανησυχεί περισσότερο για το μέλλον του τουρισμού στη Ρόδο; Τι σας
κάνει αισιόδοξο; Υπάρχει μια στιγμή στην πορεία σας που σας έχει
σημαδέψει;
Αυτό που με ανησυχεί περισσότερο είναι ότι το μοντέλο δέχεται πιέσεις από πολλές
πλευρές – κόστος, ανταγωνισμός, υποδομές – και αν δεν υπάρξει προσαρμογή, αυτές οι
πιέσεις θα ενταθούν.
Αυτό που με κάνει αισιόδοξο είναι ότι η Ρόδος έχει αποδείξει ότι μπορεί να αντέχει και να
προσαρμόζεται. Έχει ισχυρή θέση στην αγορά και ανθρώπους που γνωρίζουν πολύ καλά το
αντικείμενο και μπορούν να διαχειριστούν τις προκλήσεις.
Σημαντική στιγμή της πορείας μου αποτέλεσε η εμπιστοσύνη που έδειξαν οι συνάδελφοί
μου και τα μέλη του Δ.Σ να με εκλέξουν πρόεδρο της Ένωσης Ξενοδόχων Ρόδου. Τους
ευχαριστώ θερμά. Το γεγονός αυτό για μένα αποτελεί μεγάλη τιμή και με αίσθημα
ευθύνης και προσπαθώ να φανώ αντάξιος των προσδοκιών τους, για το συμφέρον του
κλάδου και του τόπου μου. Άλλωστε η προσωπική εμπειρία μου δίπλα στον Επίτιμο
Προέδρό μας, Βάσο Μηναίδη, για πολλά χρόνια, με δίδαξε να διεκδικώ τα δίκαια
αιτήματα του κλάδου μας.
Αν έπρεπε να περιγράψετε τη Ρόδο με μία φράση για τα επόμενα χρόνια, ποια θα
ήταν;
Η Ρόδος των επόμενων ετών πρέπει να είναι ένας προορισμός ισορροπημένης
ανάπτυξης, με ποιότητα, ανθεκτικότητα και προοπτική για όλους. Άρα είναι μια φράση θα έλεγα: «Από τα ρεκόρ στην ισορροπία.»
